Lời tòa soạn:Trong ngành Y, có những chuyên ngành đứng dưới ánh đèn phẫu thuật rực sáng – nơi sự sống được giành lại trong từng tích tắc. Nhưng cũng có một lĩnh vực khác, lặng lẽ và khắc nghiệt – nơi người thầy thuốc không trực tiếp cứu người, mà đối diện với cái chết để xác lập sự thật bằng khoa học. Ở đó, mỗi kết luận không chỉ là chuyên môn. Đó còn là căn cứ của công lý, là nền tảng cho những phán quyết pháp lý, và là sự bảo toàn danh dự con người – cả người đang sống lẫn người đã khuất.
Bộ môn Y pháp – Trường Đại học Y Hà Nội hiện diện trong không gian đặc biệt ấy. Không ở giữa giảng đường truyền thống, bộ môn đặt cơ sở trong khuôn viên Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức – tuyến cuối về ngoại khoa. Giữa môi trường lâm sàng luôn căng thẳng, nơi đây vừa đào tạo, vừa thực hành giám định, đồng thời tham gia trực tiếp vào quá trình xác lập chứng cứ khoa học cho pháp luật. Những người thầy y khoa tại đây đồng thời là giám định viên tư pháp. Phía sau mỗi bản kết luận tưởng như khô khan là áp lực pháp lý lâu dài, là yêu cầu khách quan tuyệt đối và bản lĩnh phải được giữ vững trước mọi sức ép.
Không gian ấy trải dài từ nhịp vận hành hôm nay đến hành trình bốn thập kỷ của một người thầy gắn bó trọn đời với pháp y, và cả nhịp sống của những bác sĩ trẻ đang học cách đứng vững trước lằn ranh sự thật. Trong lĩnh vực này, chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể làm thay đổi số phận con người. Chính vì vậy, có những người chọn gắn mình với phần việc ít được nhắc đến, để sự thật khi đi vào hồ sơ pháp lý vẫn giữ nguyên độ chính xác, không làm lệch đi những quyết định liên quan đến đời sống và danh dự con người.
KỲ I: Sự thật không cho phép sai lệch
Giữa nhịp vận hành khẩn trương của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức – nơi từng phút đều gắn với sinh mệnh, tồn tại một không gian khác biệt. Ở đó không có tiếng monitor dồn dập, không có khoảnh khắc vỡ òa sau một ca cấp cứu thành công. Nhưng những quyết định được đưa ra tại đây có thể làm thay đổi số phận một con người.
Đó là Bộ môn Y pháp – điểm giao thoa giữa khoa học và pháp luật.
Có những buổi họp Hội đồng chẩn đoán chết não kéo dài hàng giờ. Mỗi chỉ số sinh học được rà soát nhiều lần. Mỗi chữ ký không chỉ xác nhận một kết luận y khoa, mà còn là căn cứ pháp lý cho những quyết định tiếp theo. Ở nơi ấy, sự chính xác không phải chỉ là yêu cầu nghề nghiệp, mà là nguyên tắc sống còn.
KỲ II: Hơn 40 năm ở ‘tuyến cuối’
Nếu bác sĩ lâm sàng chiến đấu để giành lại sự sống từ tay tử thần, thì người thầy thuốc pháp y lại chọn đứng về phía cái chết để đòi lại công lý cho người sống và danh dự cho người đã khuất.
Hơn 40 năm qua, TS.BS Lưu Sỹ Hùng – nguyên Trưởng Bộ môn Y pháp, Trường Đại học Y Hà Nội đã đặt bút ký dưới hàng ngàn bản giám định. Ở nơi ranh giới mỏng manh giữa khoa học và pháp luật, mỗi chữ ký của ông không chỉ là một kết luận chuyên môn, mà còn là cam kết đanh thép với tận cùng sự thật – ngưỡng cửa không cho phép bất kỳ sai lệch nào, dù chỉ bằng một lát cắt nhỏ nhất.
Kỳ cuối: Chọn ‘lửa’ nơi phòng lạnh
Giữa mùi hóa chất và mẫu bệnh phẩm mang dấu tích kiếp người, thế hệ bác sĩ nội trú lặng lẽ tiếp bước những người thầy. Từ thực trường đến phòng lạnh biệt lập, họ dấn thân giải mã uẩn khúc, dùng bản lĩnh trẻ tìm lại sự thật và bảo vệ nhân phẩm người quá cố.
Lối vào nơi thực chứng Y pháp tĩnh lặng đến mức nghe rõ cả hơi thở người đồng hành. Tại khu pha mẫu, không gian như ngưng đọng trên những vật dụng đựng mẫu đang được các bác sĩ trẻ tỉ mỉ phân tách.
Giữa không gian nồng sực mùi hóa chất, họ gom hết sự tĩnh tại để chắt lọc những lát cắt vi thể chuẩn xác tại vùng tổn thương giá trị nhất – đó là những “chứng cứ câm” đắt giá cho bản kết luận sau cùng. Ít ai biết rằng, để đổi lấy sự chuẩn xác đến từng milimet ấy, những bác sĩ nơi đây phải đánh đổi bằng sự tập trung cao độ đến mức tê cứng cả tứ chi.
Rời khu pha mẫu, càng tiến sâu vào hành lang dài hẹp và tĩnh mịch, sự tĩnh lặng càng hiện hữu rõ rệt. Khi cánh cửa phòng lạnh mở ra, cái lạnh gai người lập tức phả vào da thịt. Tại căn phòng lặng lẽ này, tôi mới thấu cảm: sự tĩnh lặng ở đây không hề lạnh lẽo. Nó là khoảng lặng của bản lĩnh – nơi những bác sĩ trẻ đang dùng tâm sức để sưởi ấm những cuộc đời đã tắt, chuẩn bị cho hành trình thay người quá cố nói lời sau cùng cho công lý.