‘Tao chỉ thấy người ta thồ ngô, thồ gạo, thồ lợn, gà đi bán lấy tiền. Chưa bao giờ thấy ai thồ sách, thồ chữ đi bán mà có tiền. Mày là anh cả, ở nhà làm nương, lấy vợ, nuôi con, báo hiếu bố mẹ, thờ cúng tổ tiên, làm gương cho các em!’…
Với cha của Giàng A Sếnh và bao gia đình người Mông ở bản vùng cao Sín Chéng, Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai, đó gần như là một chân lý, cũng là dấu chấm hết cho giấc mơ học hành của chàng trai ấy. Nhưng chỉ ít ngày sau đám cưới, Sếnh lặng lẽ cõng nửa bao gạo, dắt lưng hơn 600.000 đồng – toàn bộ tài sản của hai vợ chồng mới cưới – trốn nhà xuống xuôi tìm đến cánh cổng trường y.
Đó là cuộc đánh cược với số phận để vượt qua hủ tục bám rễ bao đời, với khát vọng trở về chữa bệnh cho bản làng và chứng minh rằng con chữ không chỉ đổi thay số phận một con người, mà còn cứu sống biết bao người khác.
Cậu bé dám bước qua bức tường rào đá của bản làng
Sinh ra trong một gia đình nghèo ở xã Sín Chéng, huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai (cũ), Giàng A Sếnh là con cả trong 4 anh em. Tuổi thơ của cậu gắn với nương ngô, bãi chăn trâu, những gùi củi nặng trĩu và con đường đá quanh co men sườn núi. Những mùa giáp hạt, bữa mèn mén với rau rừng phải chắt chiu từng miếng để qua ngày, thiếu ăn thiếu mặc trở thành ký ức quen thuộc.
Với người Mông nơi vùng biên khi ấy, tương lai của một cậu con trai gần như đã được định sẵn: Lớn lên lập gia đình, làm nương rồi gắn đời mình với ruộng bậc thang. Học hết phổ thông đã hiếm, còn cánh cửa đại học gần như chưa từng mở ra với con em trong bản, bởi người lớn vẫn truyền nhau rằng sách vở không nuôi nổi cái bụng.